equipssolu over



 

mercaptan 2 

مقدمه و معرفی

در شیمی آلی تیول ترکیبی است که دارای یک گروه عاملی به شکل (SH-) باشد. تیول بعنوان یک ترکیب آلی سولفوری شناخته میشودکه دارای یک اتم کربن پیوند خورده با سولفید هیدرید (C-SH- و یا R-SH) می باشد. ترکیب پایه ی SH- بعنوان گروه عاملی تیول یا سولفوهیدرید شناخته می شود.

ترکیبات تیول عموما دارای بوی به شدت قوی مشابه با بوی سیر می­باشند. تیول ها معمولا به عنوان مواد بودار کننده به گاز طبیعی افزوده می شوند تا گاز طبیعی قابل تشخیص باشد. "بوی گاز طبیعی" در حقیقت بوی همان ترکیبات تیول است که به عنوان "بو" به گاز طبیعی اضافه شده اند.

 تیول ها اغلب بعنوان مرکاپتان شناخته می شوند. واژه مرکاپتان مشتق شده از واژه لاتین Mercuriumcaptans است چرا که گروه تیول ها پیوندهای قوی با ترکیبات جیوه ای (Mercury) برقرار می کنند. از واکنش تیول با جیوه مرکاپتید تولید می شود. مرکاپتان­ها مواد سمی هستند که بطور طبیعی در نفت و گاز وجود دارد و موجب خورندگی و فرسودگی زودرس و گسیختگی تجهیزات و تأثیر بد در محیط زیست می­گردد.

به طور کلی می­توان گفت که مرکاپتان­ها شاخه­ای از ترکيبات هيدروکربن خطی اشباع شده هستند که هيدروژن­های خود را در مجاورت با گوگرد از دست داده و جايگزين شده­اند. منشأ اين ترکيبات معمولاً فرآيندهای حرارتی دما بالا و يا واکنش های بيولوژيکی خاص طولانی مدت مانند فرآيند تخمير شيرابة زباله  يا چاه­های نفت و گاز می­باشد. مرکاپتان ها دارای مشتقاتی مانند مرکاپتان، متيل مرکاپتان، اتيل مرکاپتان و ساير مشتقات می­باشند.

استاندارد محيط کار مرکاپتان و مشتقات آن ppm 0/5 می­باشد.


ساختار و پیوندها                                

تیول­ها و الکل­ها دارای ساختار مولکولی مشابه هستند. تفاوت عمده آن­ها در اندازه کالکوژنید است، طول پیوند C-S در حدود 180 پیکومتر است. زاویه C-S-H نزدیک به 90 است. در جامدات یا مایعات مذاب پیوند هیدروژنی در هر گروه تیول ضعیف است، نیروی اصلی نگهدارنده فعل و انفعلات واندوالسی بین مراکز به شدت قطبی سولفور می باشد. با توجه به جاذبه الکتریکی کمتر بین سولفور و هیدروژن در قیاس با هیدروژن و اکسیژن، پیوند S-H قطبیت کمتری نسبت به گروه هیدروکسیل دارد.

بو یا رایحه

ترکیبات تیول عموما دارای بوی به شدت قوی مشابه با بوی سیر می باشند. بوی ناشی از تیول ها اغلب قوی و زننده است، به ویژه آن دسته از آن ها که دارای وزن مولکولی پایین باشند. این ترکیبات توسط قوه بویایی انسان در غلظت تنها 10 قسمت در بیلیون قابل تشخیص و استشمام هستند. تعریق انسان سبب انتشار ترکیبات تیول می شود که با غلظت 2 قسمت در بیلیون قابل تشخیص بوده و بویی شبیه به بوی پیاز دارد. این دسته از ترکیبات در زنان به طور قابل توجهی بیشتر از مردان آزاد می شود.

تمام ترکیبات تیول دارای بوی ناخوشایند نیستند. برای مثال رایحه برخی قهوه ها شامل اینگونه ترکیبات است و رایحه گریپ فوروت نیز به دلیل وجود این ترکیبات است که البته غلظت بسیار پایینی داشته و بصورت ترکیب با دیگر مواد است. مرکاپتان خالص دارای بوی به شدت ناخوشایندی است.

تولید کنندگان و توزیع کنندگان گاز طبیعی که فاقد بو است پس از اتفاقات و حوادث ایجاد شده در اثر انفجار مدرسه ­ای در تگزاس در سال 1937 ملزم به اضافه کردن تیول به محصولاتشان شد­ اند تا نشت گاز قابل تشخیص باشد. غالبا گاز طبیعی مصرفی با استفاده از ترکیبات مرکاپتان و سولفیدی بو دار می شود.


نقطه جوش و حلالیت

تیولها چه با مولکول های آب و چه در بین مولکول های خودشان پیوستگی کمی با پیوند هیدروژنی برقرار میکنند از این رو این ترکیبات دارای نقطه جوش پایین تر و حلالیت پذیری کمتری در آب و سایر حلال های قطبی نسبت به الکل ها با همان وزن مولکولی هستند.


شرکت الیت آریان

شرکت الیت آریان نماینده انحصاری شرکت کانادایی در زمینه بوزدایی و کاهش آلاینده های گازی مولد بو با استفاده از محلول های گیاهی میباشد. شرکت الیت آریان از سال 1381 توانسته است با همکاری شرکت مذکور توجه بخش های مهمی از صنایع کشور از قبیل صنعت نفت و گاز و پتروشیمی، صنعت چوب و کاغذ، صنایع غذایی، صنعت روغن نباتی، صنعت دام و طیور، مراکز تصفیه فاضلاب و همچنین مکان های عمومی از جمله فرودگاه ها، بیمارستان ها، هتل ها، ترمینال های مسافربری، ایستگاه های راه آهن و سایر اماکن مشکل دار را به خود جلب کند.

اين محلول­ها از قسمت­های مختلف گياهان تحت عنوان روغن­های پايه تشكيل شده­ اند كه بر حسب نياز و با توجه به نوع بو، راديكال آزاد روغن­های پايه قادرند نسبت به انواع گوناگون و متنوعی از آلاينده­ های گازی واكنش دهند و ضمن خنثي سازی آنها بدون هيچ گونه اثر جانبی زيست محيطی بوهای نامطبوع و ناشی از گازها و آلاينده­ های مذكور را به حداقل مقدار ممكن برسانند. به عبارت ديگر تفاوت قابل توجه اين محلول ها با محلول های خوشبوكننده در اين نكته مهم است كه محلولهای بوزدا عطر، اسانس و پوشاننده بو نبوده، قادر هستند مولكول­های مولد بو را خنثي و ضمن حذف بو وكاهش آلاينده های موجود، محيطی سالم و مطبوع و عاری از عناصر مولد بو و ناسالم ايجاد نمايد.

محلول­های فوق تماماً دارایMSDS  بوده، مورد تأييد سازمان­های غذا و داروي كانادا و آمريكـا مي­باشند و به لحاظ ماهیت زيست محيطی آنها، شامل تحريم هاي بين المللی نمي­گردند.

تعدادی از آلاينـده­ های گازی مـولد بو که به سادگی توسـط محلول های گياهی بوزدا، قـابل حذف و کنتـرل مي­باشند عبارتند از:

ترکيبات آمينی

ترکيبات گوگردی

دی اکسيد گوگرد

آلدهيدها

فنول

کتون ها

آمونياک

سولفيد هيدروژن (H2S)

BTEX

MTBE

اسيدهای آلی

مرکاپتان ها

تركيبات آلي فرار

و ...

 

به لحـاظ اطميناني كـه شركت از اثرات استثنايی محلول­ها دارد پیشنهاد می­نماید قبل و بعد از اجرای عمليات بوزدایی، آناليز هوای محيـط توسط آزمايشگاه­های معتبر و معتمد سازمان حفاظت محيـط زيست ايـران بعمـل آمده، نسبـت بـه اندازه­ گيری و اعلام آلاينده های محيطی اقدام گردد. بدین ترتیب ميزان كاهش آلاينده­ ها توسط محلول­ها مشخص شده و اطمینان کامل در ارتباط با عناصر موجود در محيط بعد از اجراي عمليات بوزدايی برای کارفرمایان محترم حاصل می­گردد.

 

بوزدایی از میعانات گازی

محصول میعانات گازی پالایشگاه­های گازی جهت انتقال به واحدهای مصرف کننده پتروشیمی در مخازن استوانه­ای عمدتاً 30000 متر مکعبی ذخیره می­شوند و از آنجا به مبادی مصرفی انتقال می یابند. این میعانات به دلیل دارا بودن ترکیبات گوگردی به ویژه مرکاپتان­ها دارای بویی زننده و آزار دهنده می باشند و این موضوع باعث ایجاد مشکلاتی برای راننده ها و کارکنان هنگام تخلیه و بارگیری ماشین های حمل و نقل و همچنین نارضایتی مردم حواشی جاده می گردد. مضافا اینکه در ایستگاه های تقلیل فشار در موارد چکه نمودن مرکاپتان بوی نامطبوعی به فضا متصاعد می شود. (1)


روش کار و تجهیزات مورد نیاز

جهت بوزدایی از این میعانات می­بایست ماده مورد نظر بوزدا را داخل لوله­ ی انتقال محصولات خروجی به مخازن ذخیره سازی تزریق کرد. روش تزریق محلول، روش پیشنهادی شرکت الیت آریان به پالایشگاه ایلام می­باشد.

 

مقدار تقریبی محلول مصرفی

با توجه به تحقیقات عملی انجام شده در پالایشگاه گاز ایلام با تزریق حدودا ppm40 ماده بوزدا یا بعبارتی 40 میلی­ لیتر محلول بوزدا در 1 متر مکعب، میعانات گازی به طور کامل بوزدایی می­گردد.


ماهنامه بین المللی نفت، گاز و انرژی، شماره 19 آبان ماه 1392